Promieniowanie elektromagnetyczne w pracy – czym jest i jakie niesie zagrożenia?

Współczesne środowisko pracy nasycone jest technologią, która ułatwia wykonywanie obowiązków, ale jednocześnie generuje niewidzialne czynniki ryzyka. Jednym z nich jest promieniowanie elektromagnetyczne w pracy, zjawisko wszechobecne, lecz często bagatelizowane. Zrozumienie jego natury, źródeł oraz potencjalnych zagrożeń jest kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy. Pracodawcy mają prawny obowiązek oceny ryzyka i wdrożenia odpowiednich środków ochronnych, a pracownicy powinni być świadomi potencjalnego wpływu pól elektromagnetycznych (PEM) na ich zdrowie, aby móc świadomie dbać o swoje bezpieczeństwo w miejscu zatrudnienia.

Czym jest promieniowanie elektromagnetyczne (PEM)?

Promieniowanie elektromagnetyczne, często określane skrótem PEM (od pola elektromagnetycznego), to niewidzialna forma energii rozchodząca się w przestrzeni w postaci fal. Jest to zjawisko naturalne, generowane przez Słońce czy wyładowania atmosferyczne, ale również wszechobecne w naszym otoczeniu z powodu działalności człowieka. Zrozumienie jego podstaw jest niezbędne do oceny ryzyka zawodowego.

Podstawy fizyczne: fale, częstotliwość i spektrum

Każda fala elektromagnetyczna składa się z dwóch prostopadłych do siebie i do kierunku rozchodzenia się fali składowych: pola elektrycznego i pola magnetycznego. Te dwa pola są ze sobą nierozerwalnie związane i wzajemnie się indukują, tworząc pole elektromagnetyczne. Kluczowymi parametrami charakteryzującymi falę są jej częstotliwość (mierzona w hercach, Hz) oraz długość. Im wyższa częstotliwość, tym krótsza długość fali i większa energia, jaką ze sobą niesie.

Cały zakres możliwych częstotliwości fal elektromagnetycznych tworzy tzw. spektrum elektromagnetyczne. Jest ono niezwykle szerokie i obejmuje, zaczynając od najniższych częstotliwości:

• Fale radiowe – wykorzystywane w radiokomunikacji, telewizji, telefonii komórkowej.
• Mikrofale – stosowane w radarach, łączności satelitarnej, kuchenkach mikrofalowych oraz sieciach Wi-Fi.
• Podczerwień – emitowana przez wszystkie ciała o temperaturze wyższej od zera absolutnego, wykorzystywana w pilotach, termowizji.
• Światło widzialne – jedyny fragment spektrum, który jest widoczny dla ludzkiego oka.
• Ultrafiolet (UV) – emitowany przez Słońce, stosowany w sterylizacji i medycynie.
• Promieniowanie rentgenowskie (X) – używane w diagnostyce medycznej i przemyśle.
• Promieniowanie gamma (γ) – najbardziej energetyczne, powstające w procesach jądrowych, wykorzystywane w radioterapii.

Zrozumienie, w którym miejscu spektrum znajduje się dane źródło PEM w miejscu pracy, jest pierwszym krokiem do oceny potencjalnego zagrożenia.

Promieniowanie jonizujące a niejonizujące – kluczowa różnica

Najważniejszy podział spektrum elektromagnetycznego z punktu widzenia bezpieczeństwa i higieny pracy to rozróżnienie na promieniowanie jonizujące i niejonizujące. Granica między nimi przebiega w zakresie ultrafioletu. Ta różnica ma fundamentalne znaczenie dla rodzaju i skali zagrożeń zdrowotnych.

Promieniowanie jonizujące to promieniowanie o bardzo wysokiej częstotliwości (i energii), które jest w stanie wybijać elektrony z atomów i cząsteczek, przez co dochodzi do ich jonizacji. Proces ten może uszkadzać struktury komórkowe, w tym DNA, co prowadzi do mutacji i zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów. Do tej kategorii zaliczamy promieniowanie rentgenowskie (X) oraz gamma (γ). Ekspozycja na nie jest ściśle regulowana i kontrolowana, głównie w medycynie (radiologia, radioterapia) oraz przemyśle jądrowym.

Promieniowanie niejonizujące, które obejmuje fale radiowe, mikrofale, podczerwień i światło widzialne, ma zbyt małą energię, aby powodować jonizację atomów. Jego oddziaływanie z materią biologiczną ma głównie charakter termiczny – energia fal jest absorbowana przez tkanki i zamieniana na ciepło. To właśnie ten rodzaj promieniowania jest najczęściej spotykany w typowym środowisku pracy. Chociaż jest uznawane za znacznie mniej groźne niż jonizujące, nadmierna ekspozycja na promieniowanie elektromagnetyczne w pracy z tego zakresu również podlega regulacjom i może stanowić zagrożenie.

Główne źródła promieniowania elektromagnetycznego w środowisku pracy

Niemal każde stanowisko pracy jest obecnie wyposażone w urządzenia emitujące pole elektromagnetyczne. Intensywność i charakterystyka tego pola zależą jednak od rodzaju sprzętu i specyfiki branży. Identyfikacja źródeł PEM jest pierwszym i najważniejszym krokiem w procesie oceny ryzyka zawodowego, który spoczywa na pracodawcy.

Urządzenia codziennego użytku a specjalistyczny sprzęt

Źródła PEM w miejscu pracy można podzielić na dwie główne kategorie: urządzenia powszechnego użytku, generujące pola o stosunkowo niskim natężeniu, oraz specjalistyczny sprzęt przemysłowy lub medyczny, który może być źródłem pól o znacznym natężeniu.

Do powszechnych źródeł PEM, spotykanych w niemal każdym biurze czy zakładzie, zaliczamy:

• Sprzęt komputerowy: monitory, jednostki centralne, laptopy. Nowoczesne monitory LCD/LED emitują znacznie słabsze pola niż stare monitory kineskopowe (CRT), jednak wciąż są ich źródłem.
• Sieci bezprzewodowe: routery Wi-Fi, punkty dostępowe, urządzenia korzystające z Bluetooth.
• Telefony komórkowe i bezprzewodowe (DECT): zarówno aparaty, jak i stacje bazowe.
• Zasilacze, transformatory i instalacje elektryczne: generują pola o bardzo niskiej częstotliwości (50 Hz).
• Sprzęt biurowy: drukarki, kserokopiarki, niszczarki.

W przypadku tych urządzeń, natężenie pola elektromagnetycznego gwałtownie spada wraz z odległością, a przy zachowaniu standardowych zasad ergonomii pracy, ryzyko przekroczenia norm jest znikome. Niemniej jednak, suma pól z wielu urządzeń w małym pomieszczeniu może być czynnikiem wartym uwagi.

Zupełnie inną kategorię stanowią specjalistyczne, silne źródła PEM, których obsługa wymaga szczególnych środków ostrożności:

• Urządzenia radiokomunikacyjne i nadawcze: maszty i anteny stacji bazowych telefonii komórkowej, nadajniki radiowe i telewizyjne, systemy radarowe.
• Urządzenia przemysłowe: zgrzewarki i nagrzewnice indukcyjne oraz dielektryczne, spawarki, piece łukowe, systemy do elektrolizy.
• Sprzęt medyczny: aparaty do rezonansu magnetycznego (MRI), urządzenia do diatermii krótkofalowej i mikrofalowej stosowane w fizykoterapii, elektrokautery chirurgiczne.
• Systemy kontroli i bezpieczeństwa: bramki antykradzieżowe w handlu, wykrywacze metali na lotniskach.

Praca w bezpośrednim sąsiedztwie tych urządzeń wiąże się z potencjalnie wysokim narażeniem, dlatego jest ściśle regulowana przez przepisy BHP.

Branże o podwyższonym ryzyku ekspozycji na PEM

Chociaż PEM występuje wszędzie, niektóre sektory gospodarki i zawody są w sposób szczególny narażone na jego wysokie natężenia. Pracownicy tych branż muszą być objęci szczególnym nadzorem i ochroną. Do grup podwyższonego ryzyka należą przede wszystkim:

• Telekomunikacja i radiofonia: technicy i inżynierowie instalujący i konserwujący anteny nadawcze, maszty telefonii komórkowej oraz systemy radarowe.
• Przemysł ciężki i metalurgiczny: operatorzy nagrzewnic indukcyjnych, zgrzewarek, pieców hutniczych i spawarek.
• Służba zdrowia: technicy radiologii obsługujący aparaty MRI, fizjoterapeuci pracujący z urządzeniami do diatermii, personel bloku operacyjnego używający sprzętu elektrochirurgicznego.
• Transport i wojskowość: personel obsługujący systemy radarowe w lotnictwie cywilnym i wojskowym, na statkach oraz w kontroli ruchu.
• Kolejnictwo: pracownicy utrzymania trakcji elektrycznej.

W tych branżach ocena ryzyka związanego z promieniowaniem elektromagnetycznym w pracy jest absolutnie obligatoryjna i wymaga regularnych pomiarów natężenia pól.

Zagrożenia zdrowotne związane z ekspozycją na pole elektromagnetyczne

Wpływ pola elektromagnetycznego na organizm ludzki jest przedmiotem licznych badań naukowych i publicznej debaty. Skutki zdrowotne zależą od częstotliwości, natężenia pola, czasu ekspozycji oraz indywidualnych cech organizmu. Należy wyraźnie rozróżnić dobrze udowodnione skutki krótkoterminowe od potencjalnych, wciąż badanych efektów długofalowych.

Skutki natychmiastowe i krótkoterminowe (efekty termiczne)

Głównym i bezspornie udowodnionym mechanizmem oddziaływania promieniowania niejonizującego (szczególnie z zakresu fal radiowych i mikrofal) na organizm jest efekt termiczny. Polega on na absorpcji energii PEM przez tkanki, co prowadzi do ich podgrzania w wyniku drgań cząsteczek wody. Organizm ludzki posiada mechanizmy termoregulacji (np. przepływ krwi), które radzą sobie z niewielkim wzrostem temperatury. Jednak przy bardzo wysokim natężeniu pola, mechanizmy te mogą okazać się niewystarczające.

Nadmierna ekspozycja na silne pola elektromagnetyczne może prowadzić do:

• Przegrzania ogólnego lub miejscowego tkanek: Może to skutkować oparzeniami wewnętrznymi, szczególnie w tkankach słabo unaczynionych, jak soczewka oka. Długotrwałe lub powtarzające się przegrzewanie soczewki oka przez mikrofale może prowadzić do rozwoju zaćmy.
• Stymulacji nerwów i mięśni: Dotyczy to głównie pól o bardzo niskiej częstotliwości (do 10 MHz). Mogą one indukować w ciele prądy elektryczne, które zakłócają naturalne funkcjonowanie układu nerwowego, powodując np. skurcze mięśni, błyski w oczach (fosfeny) czy zawroty głowy.
• Zakłócenia pracy implantów medycznych: Silne pola elektromagnetyczne mogą zaburzać działanie aktywnych implantów, takich jak rozruszniki serca, neurostymulatory czy pompy insulinowe, stwarzając bezpośrednie zagrożenie dla życia ich użytkowników.

Obowiązujące w Polsce i Unii Europejskiej normy bezpieczeństwa są tak skonstruowane, aby chronić pracowników właśnie przed tymi udowodnionymi, krótkoterminowymi skutkami.

Potencjalne skutki długoterminowe i kontrowersje naukowe

Kwestia długoterminowych skutków zdrowotnych przewlekłej ekspozycji na pola elektromagnetyczne o niskim natężeniu (poniżej progów wywołujących efekty termiczne) jest znacznie bardziej złożona i wciąż budzi kontrowersje w świecie nauki. Badania w tym zakresie są trudne do przeprowadzenia i interpretacji. Mimo dziesiątek lat badań, nie uzyskano jednoznacznych dowodów na istnienie tzw. efektów nietermicznych.

Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC), będąca częścią Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), w 2011 roku zaklasyfikowała pola o częstotliwości radiowej (emitowane m.in. przez telefony komórkowe) do grupy 2B, czyli czynników „prawdopodobnie rakotwórczych dla człowieka”. Należy podkreślić, że klasyfikacja ta oznacza, iż dowody są ograniczone i niewystarczające do stwierdzenia związku przyczynowo-skutkowego, ale nie można go wykluczyć. W tej samej grupie znajdują się m.in. ekstrakt z aloesu, marynowane warzywa czy praca w zawodzie strażaka.

Innym często dyskutowanym zjawiskiem jest tzw. elektrowrażliwość (EHS), czyli występowanie niespecyficznych objawów (bóle głowy, zmęczenie, problemy z koncentracją, wysypki skórne) przypisywanych przez pacjentów ekspozycji na PEM. Mimo że dolegliwości te są realne dla osób ich doświadczających, badania naukowe prowadzone w warunkach kontrolowanych (tzw. podwójnie ślepej próby) nie wykazały jak dotąd związku przyczynowego między ekspozycją na PEM a zgłaszanymi objawami. Mimo to, świadomość potencjalnych zagrożeń związanych z promieniowaniem elektromagnetycznym w pracy i stosowanie zasady ostrożności są w pełni uzasadnione.

Obowiązujące przepisy prawne i normy bezpieczeństwa

Ochrona pracowników przed nadmierną ekspozycją na promieniowanie elektromagnetyczne nie jest kwestią dobrej woli, lecz prawnym obowiązkiem każdego pracodawcy. System prawny w Polsce opiera się na dyrektywach unijnych i precyzyjnych krajowych rozporządzeniach, które określają dopuszczalne limity narażenia oraz środki, jakie należy podjąć w celu zapewnienia bezpieczeństwa.

Dyrektywa europejska a polskie rozporządzenia

Podstawowym aktem prawnym na poziomie Unii Europejskiej jest Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/35/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie minimalnych wymagań w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa dotyczących narażenia pracowników na ryzyko spowodowane czynnikami fizycznymi (polami elektromagnetycznymi). Dyrektywa ta ustanawia minimalne standardy ochrony, które wszystkie kraje członkowskie musiały wdrożyć do swojego prawa krajowego.

W Polsce kluczowym dokumentem jest Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 czerwca 2016 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na pole elektromagnetyczne. Rozporządzenie to transponuje zapisy dyrektywy unijnej i szczegółowo określa:

• Wartości dopuszczalnych natężeń pól elektromagnetycznych w środowisku pracy (tzw. wartości NDN – Najwyższe Dopuszczalne Natężenie).
• Obowiązki pracodawcy w zakresie identyfikacji źródeł PEM, oceny ryzyka zawodowego i przeprowadzania pomiarów.
• Wymagania dotyczące oznakowania stref ochronnych.
• Środki ochronne, jakie należy stosować w przypadku przekroczenia limitów.
• Wymagania dotyczące informowania i szkolenia pracowników.

Przepisy te mają na celu ochronę przed wszystkimi znanymi, bezpośrednimi i krótkoterminowymi skutkami oddziaływania PEM na organizm ludzki.

Strefy ochronne w środowisku pracy – co oznaczają?

Jednym z fundamentalnych narzędzi zarządzania ryzykiem związanym z PEM, opisanym w polskim rozporządzeniu, jest koncepcja stref ochronnych. Wokół silnych źródeł promieniowania wyznacza się obszary o różnym poziomie zagrożenia, w których obowiązują określone zasady przebywania i pracy. Wyróżnia się trzy strefy:

• Strefa pośrednia: Jest to obszar, w którym natężenie pola przekracza wartości dopuszczalne dla ogółu ludności, ale jest niższe niż wartości NDN dla pracowników. W strefie tej mogą przebywać wyłącznie pracownicy poinformowani o ryzyku. Należy w niej ograniczyć do minimum przebywanie pracowników z grupy szczególnego ryzyka (np. kobiety w ciąży, osoby z implantami medycznymi).
• Strefa zagrożenia: W tej strefie natężenie pola przekracza wartości NDN dla pracowników. Przebywanie w niej jest dozwolone tylko dla przeszkolonych pracowników wykonujących określone zadania i tylko przez czas określony w instrukcjach bezpieczeństwa. Strefa ta musi być wyraźnie oznakowana znakami ostrzegawczymi.
• Strefa niebezpieczna: To obszar, w którym natężenie pola jest tak wysokie, że nawet krótkotrwałe przebywanie w nim może spowodować bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia. Wejście do tej strefy jest bezwzględnie zabronione.

Prawidłowe wyznaczenie i oznakowanie stref ochronnych jest kluczowym elementem zapewnienia bezpieczeństwa przy obsłudze silnych źródeł promieniowania elektromagnetycznego w pracy.

Ocena ryzyka zawodowego i metody ochrony przed PEM

Skuteczna ochrona pracowników przed zagrożeniami związanymi z polem elektromagnetycznym wymaga systematycznego podejścia, które rozpoczyna się od rzetelnej oceny ryzyka zawodowego. Na jej podstawie pracodawca dobiera i wdraża odpowiednie środki prewencyjne, minimalizując narażenie do akceptowalnego poziomu.

Jak przeprowadzić pomiary i ocenę narażenia?

Ocena ryzyka zawodowego związanego z PEM musi być oparta na obiektywnych danych. Jeśli w miejscu pracy zidentyfikowano potencjalnie silne źródła promieniowania, pracodawca jest zobowiązany do zlecenia pomiarów natężenia pola elektromagnetycznego. Takie pomiary muszą być wykonane przez akredytowane laboratoria badawcze, dysponujące specjalistycznym sprzętem pomiarowym (miernikami pól E i H) oraz wykwalifikowanym personelem.

Proces oceny narażenia obejmuje:

1. Identyfikację wszystkich źródeł PEM na terenie zakładu pracy.
2. Zebranie informacji o charakterystyce pracy urządzeń (moc, częstotliwość, tryby pracy).
3. Wykonanie pomiarów natężenia składowej elektrycznej (w woltach na metr, V/m) i magnetycznej (w amperach na metr, A/m) na stanowiskach pracy.
4. Porównanie uzyskanych wyników z wartościami dopuszczalnymi (NDN) określonymi w rozporządzeniu.
5. Dokumentację wyników i sformułowanie wniosków dotyczących poziomu ryzyka.

Pomiary należy powtarzać cyklicznie, a także po każdej zmianie w wyposażeniu lub organizacji pracy, która mogłaby wpłynąć na poziom ekspozycji.

Środki ochrony zbiorowej i indywidualnej

Jeśli ocena ryzyka wykaże, że na danym stanowisku pracy istnieje możliwość przekroczenia dopuszczalnych norm, pracodawca musi podjąć działania w celu ograniczenia narażenia. Zgodnie z ogólnymi zasadami BHP, priorytet mają środki ochrony zbiorowej, a środki ochrony indywidualnej powinny być stosowane jedynie jako uzupełnienie.

Do najważniejszych środków ochrony zbiorowej należą:

• Środki techniczne (inżynieryjne):
  • Ekranowanie źródeł promieniowania: Stosowanie obudów, barier lub ekranów wykonanych z materiałów pochłaniających lub odbijających fale elektromagnetyczne (np. siatki metalowe, blachy, specjalne farby).
  • Automatyzacja i hermetyzacja procesów: Zdalne sterowanie urządzeniami, aby pracownik nie musiał przebywać w strefie silnego pola.
  • Systemy blokad (interlock): Systemy, które automatycznie wyłączają źródło promieniowania w momencie otwarcia drzwi lub osłony.
• Środki organizacyjne:
  • Ograniczenie czasu ekspozycji: Skrócenie czasu pracy w strefie zagrożenia, rotacja pracowników.
  • Zwiększenie odległości od źródła: Odpowiednie rozmieszczenie stanowisk pracy i maszyn, gdyż natężenie pola maleje z kwadratem odległości.
  • Wyznaczenie i oznakowanie stref ochronnych: Jasne oznaczenie stref i kontrola dostępu do nich.
  • Opracowanie i wdrożenie procedur bezpiecznej pracy.

Środki ochrony indywidualnej, takie jak specjalistyczna odzież ekranująca (kombinezony, fartuchy, nakrycia głowy z wszytymi nićmi metalowymi), są stosowane rzadko, w wyjątkowych sytuacjach, gdy środki zbiorowe są niewystarczające. Ich skuteczność jest ograniczona i wymagają one odpowiedniego doboru do częstotliwości pola.

Obowiązki pracodawcy i prawa pracownika w kontekście PEM

Zapewnienie bezpiecznych warunków pracy w kontekście narażenia na pola elektromagnetyczne jest procesem, w którym zarówno pracodawca, jak i pracownik mają swoje określone role, obowiązki i prawa. Ich znajomość i przestrzeganie są fundamentem skutecznego systemu BHP w zakładzie pracy.

Co musi zapewnić pracodawca?

Kodeks pracy oraz szczegółowe rozporządzenia nakładają na pracodawcę szereg konkretnych obowiązków związanych z ochroną przed PEM. Niewywiązanie się z nich może skutkować odpowiedzialnością prawną. Do kluczowych zadań pracodawcy należy:

• Przeprowadzenie i udokumentowanie oceny ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na PEM na wszystkich stanowiskach pracy.
• Zlecenie wykonania pomiarów natężenia pól elektromagnetycznych, jeśli ocena ryzyka wskazuje na taką potrzebę.
• Wdrożenie adekwatnych środków technicznych i organizacyjnych w celu eliminacji lub ograniczenia ryzyka.
• Poinformowanie pracowników o wynikach oceny ryzyka, zidentyfikowanych źródłach PEM oraz o środkach ochronnych, które zostały podjęte.
• Przeprowadzenie szkoleń dla pracowników narażonych na PEM, ze szczególnym uwzględnieniem zasad bezpiecznej pracy i potencjalnych zagrożeń zdrowotnych.
• Wyznaczenie i oznakowanie stref ochronnych zgodnie z obowiązującymi przepisami.
• Skierowanie pracowników z grup szczególnego ryzyka (np. z implantami medycznymi) na konsultacje lekarskie w celu oceny ewentualnych przeciwwskazań do pracy w narażeniu.
• Dostosowanie warunków pracy dla pracownic w ciąży, tak aby ich narażenie nie przekraczało limitów określonych dla ogółu ludności.

Obowiązki te muszą być realizowane w sposób ciągły i aktualizowane w miarę zmian technologicznych i organizacyjnych w firmie.

Jakie prawa przysługują pracownikowi?

Pracownik nie jest tylko biernym odbiorcą działań pracodawcy. Posiada również szereg praw, które pozwalają mu aktywnie uczestniczyć w dbaniu o własne bezpieczeństwo w kontekście ekspozycji na promieniowanie elektromagnetyczne w pracy. Najważniejsze z nich to:

• Prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy: Jest to podstawowe prawo każdego pracownika, zagwarantowane w Kodeksie pracy.
• Prawo do informacji: Pracownik ma prawo do uzyskania pełnej informacji o ryzyku zawodowym na jego stanowisku, w tym o poziomie narażenia na PEM i zastosowanych środkach ochrony.
• Prawo do szkolenia: Pracodawca musi zapewnić pracownikowi odpowiednie szkolenie z zakresu BHP, w tym specyficzne szkolenie dotyczące pracy w narażeniu na PEM.
• Prawo do odmowy wykonania pracy: Jeśli warunki pracy stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia pracownika (np. nakaz wejścia do nieoznakowanej strefy zagrożenia bez odpowiednich zabezpieczeń), ma on prawo powstrzymać się od wykonywania pracy, zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego.
• Prawo do ochrony szczególnej: Pracownicy należący do grup wrażliwych, tacy jak kobiety w ciąży, młodociani czy osoby z aktywnymi implantami medycznymi, mają prawo do szczególnej ochrony i dostosowania warunków pracy.
• Prawo do zgłaszania uwag: Pracownik ma prawo zgłaszać wnioski dotyczące poprawy warunków pracy i eliminacji zagrożeń, a także współpracować z pracodawcą w zakresie BHP.

Świadomy i dobrze poinformowany pracownik jest najlepszym partnerem dla pracodawcy w tworzeniu bezpiecznego środowiska pracy.

Podsumowanie: świadome zarządzanie ryzykiem kluczem do bezpieczeństwa

Promieniowanie elektromagnetyczne jest nieodłącznym elementem nowoczesnego środowiska pracy. Choć w większości przypadków jego poziom nie stanowi zagrożenia, istnieją stanowiska i branże, gdzie ryzyko nadmiernej ekspozycji jest realne. Kluczem do zapewnienia bezpieczeństwa nie jest unikanie technologii, lecz świadome i systematyczne zarządzanie ryzykiem. Rzetelna ocena oparta na pomiarach, wdrażanie skutecznych środków ochrony zbiorowej i organizacyjnej, a także ciągła edukacja pracowników to filary, na których opiera się ochrona przed zagrożeniami. Przestrzeganie przepisów prawa i współpraca między pracodawcą a pracownikami pozwala skutecznie minimalizować negatywny wpływ promieniowania elektromagnetycznego w pracy, tworząc zdrowe i bezpieczne warunki dla wszystkich.